Antropogeografija

Opšti cilj je da se spoznaju složeni prostorni odnosi na relaciji čovek – društvo – priroda. Težište proučavanja je na razumevanju i objašnjavanju prostorno-vremenskih međuzavisnosti između čoveka (društva) i geografske sredine. Pri tome se daju objašnjenja za delovanje relevantnih činilaca, pre svega, prirodnih, zatim ekonomskih, političkih, društvenih i drugih.

Studenti treba da steknu osnovna znanja o ulozi čoveka u oblikovanju i menjanju geoprostorne stvarnosti.

Teorijska nastava
TEORIJSKO-METODOLOŠKE OSNOVE TRADICIONALNE I SAVREMENE ANTROPOGEOGRAFIJE. Razvoj antropogeografije kao fundamentalne nauke o odnosu čoveka i prirode i o uticaju istorijskog procesa na geografiju ljudi. Glavni pravci razvoja antropogeografije i antropogeografske naučne škole. Odnos antropogeografije i susednih disciplina i njena podela. Genetski metod u antropogeografiji. Metode analize i sinteze u antropogeografiji. Sistemski pristup problemu odnosa geografske sredine (geosfere) i čoveka (društva);
JOVAN CVIJIĆ I SRPSKA ANTROPOGEOGRAFSKA ŠKOLA. Metodološke osnove, koncepcija, predmet proučavanja i društveno-istorijski značaj Cvijićevog naučno-istraživačkog poduhvata u oblasti antropogeografije srpskih i ostalih balkanskih zemalja. Gnoseološki model klasične antropogeografije kao opštegeografske nauke prema koncepciji V. S. Radovanovića. Savremena koncepcija srpske antropogeografske naučne škole i njen značaj za proučavanja etničkih, etnokulturnih, migracionih, demografskih i političkih procesa. Dostignuća antropogeografskih proučavanja srpskih i ostalih balkanskih oblasti i zemalja i njihova naučna aktuelnost;
FIZIČKA ANTROPOGEOGRAFIJA. Prirodne i biološke osnove geografije ljudi. Geografski determinizam i njegovo savremeno značenje. Geografske koncepcije prostora. Pojam životnog prostora i njegovo geopolitičko značenje. Geografska sredina i analogni pojmovi. Ekumena, subekumena i anekumena. Proučavanje faktora geografskog razmeštaja ljudi (reljef, klima, vode, obradive površine, živi savet);
EKONOMSKE I KULTURNE OSNOVE GEOGRAFIJE LjUDI. Geografski faktori društvene ili istorijske vrste. Geografski posibilizam i njegovo savremeno značenje. Evolucija antroposfere i noosfere. Prilagođavanje čoveka prirodnoj sredini. Istorijske etape zavisnosti stanovništva od prirodne sredine. Stanovništvo i korišćenje prirodnih resursa (sirovine, energija, nafta, voda, hrana). Maltuzijanstvo, neomaltuzijanstvo i razvoj populacije. Problemi prenaseljenosti i prostorna optimalizacija (pitanje optimalne naseljenosti); DRUŠTVENE I POLITIČKE OSNOVE GEOGRAFIJE LjUDI. Problem etnogeneze. Etnos kao biosocijalni sistem. Proučavanje geografskog razmeštaja, oblika i veličine naroda i njihovih država.
Vežbe
Metode terenskih istraživanja u antropogeografiji. Metode kabinetskog rada u antropogeografiji. Obrada nastavnih tema kroz konkretne zadatke (pretežno na primerima iz Srbije). Izračunavanje određenih pokazatelja, crtanje grafičkih prikaza, analize i interpretacije podataka. Težište je na stručnoj i metodičko-didaktičkoj primeni grafičkih i ostalih metoda u antropogeografiji.

Radovanović V. S., Opšta antropogeografija, “Građevinska knjiga”, Beograd, 1959.
Cvijić J. Opšta geografija – Antropogeografija, “Naučna knjiga”, Beograd, 1966. (odabrana poglavlja vezana za osnove antropogeografije)
Cvijić J. Antropogeografski problemi Balkanskog poluostrva, Naselja i poreklo stanovništva, knj. 1, SANU, Beograd, 1902.
Grčić M. Politička geografija, Geografski fakultet, Beograd, 2000. (III deo).
Grčić M. Gnoseološki model antropogeografije prema koncepciji Jovana Cvijića i njegova naučna aktuelnost, “Demografija”, knj. I, Beograd, 2004.