Екотоксикологија | Географски факултет

Ekotoksikologija

U okviru predmeta predviđeno je da se studenti upoznaju sa svim aspektima štetnog dejstva zagađujućih materija, mehanizmima njihovog delovanja, kao i procesima njihovog delovanja u životnoj sredini.

Sticanje sposobnosti za razumevanje teorijskih koncepcija i praktičnu primenu znanja iz oblasti ekotoksikologije.

Predavanja:
1. Upoznavanje studenata sa: programom nastavnog predmeta Ekotoksikologija i njegovom pozicijom u realizaciji nastavnog plana studijske grupe Geoprostorne osnove životne sredine; dinamikom, načinom rada i realizacijom nastavnog plana; uputstvima za izbor i realizaciju tema esejskih radova koristeći Harvard sistem navođenja literature.
2. Uvodna razmatranja: pojam i diferencijacija termina toksikologije i ekotoksikologije; istorijski pregled ekotoksikoloških efekata različitih klasa zagađivača i razvoj zakonskih propisa; pojam i klasifikacija otrova.
3. Putevi unošenja zagađujućih materija u ekosistem: osvrt na puteve unošenja zagađujućih materija u vodene sisteme, vazduh i zemljište; pojam ekotoksikokinetike i ekotoksikodinamike.
4. Procena rizika u ekotoksikologiji: identifikacija hazarda, procena odnosa doza-odgovor, procena ekspozicije i karakterizacija rizika; akutna i hronična toksičnost; subletalna i letalna doza; osnovni parametri: LD50, LC50, EC50,  IC50, LOEC i NOEC;
5. Testovi akutne i hronične toksičnosti: testovi akutne i hronične toksičnosti i organizmi koji se koriste u testovima ekotoksičnosti.
6. Ekotoksikokinetika - sudbina ekopolutanata u životnoj sredini: biodostupnost i procesi biodstupnosti, biotičko i abiotičko razlaganje zagađujućih supstanci, perzistencija, bioakumulacija, biomagnifikacija i biotransformacija; osnovni parametri: poluvreme degradacije, bioakumalcioni i biokoncentracijski faktor, particioni koeficijent oktanol/voda.
7. Ekotoksikodinamika: primeri molekularnog i ćelijskog nivoa dejstva otrova; dejstvo otrova na organe; primeri akutne i hronične toksičnosti.
8. Kvantifikacija i merenje ekotoksikoloških efekata: metode toksikoloških testova koje se koriste za vodenu sredinu i zemljište; biomonitoring; tipovi bioindikatora.
9. Pesticidi: definicija i upotreba; dobrobit rizik upotrebe pesticida; podela pesticida prema nameni, hemijskom sastavu i prema kategoriji toksičnosti; sudbina pesticida u životnoj sredini;
10. Organohlorni pesticidi: karakteristike i mehanizam delovanja; efekti delovanja DDT i derivata.
11. Organofosforni pesticidi i karbamati: karakteristike i mehanizam delovanja;  efekti delovanja organofosfornih pesticida i karbamata; alternativni pristupi u borbi protiv štetočina; novi načini smanjenja upotrebe pesticida.
12. Ekotoksikologija žive: načini oslobađanja u životnu sredinu; metil živa; ciklus žive u prirodi - živa u atmosferi, vodi i sedimentu; proces metilacije; bioakumulacija, biomagnifikacija i biološki efekti; toksični efekti metil žive; prevencija i kontrola zagađenja živom.
13. Olovo u životnoj sredini: načini oslobađanja u životnu sredinu; upotreba olova; jedinjenja Pb kao polutanti vazduha, vode i zemljišta; distribucija i koncentracija olova u telu životinja; efekti olova na biljke i životinje.
14. Dugotrajne organske zagađujuće materije: osobine; podela dugotrajnih organskih zagađujućih supstnaci;  upotreba dugotrajnih organskih zagađujućih supstnaci;  toksični efekti delovanja dioksina i jedinjenja koje su slične dioksinu; procena rizika dioksina i jedinjenja koja su slična dioksinu u životnoj sredini upotrebom faktora ekvivalentne toksičnosti; mehanizam delovanja; Stokholmska konvencija.
15. Nanotehnologija – benefiti i rizici njene upotrebe u životnoj sredini: definisanje nanotehnologije kao jedne od vodećih tehnologija XXI veka; klasifikacija nanomaterijala; potencijalni ekološki benefiti i održivost; rizici po životnu sredinu i potencijalna ekotoksičnost; prirodne i stvorene nanočestice; najvažnije karakteristike i relevantni parametri koji se koriste u studijama ekotoksičnosti nanomaterijala; sudbina nanomaterijala u životnoj sredini.

Vežbe:
Određivanje stepena toksičnosti i ekotoksičnosti neke hemijske supstance (parametri LD50 i LC50 i dr.); upoznavanje sa studijama slučajeva narušavanja odnosa ravnoteže u ekosistemu i posledica po neke vrste usled unošenja zagađujućih materija u životnu sredinu; izračunavanje graničnih vrednosti štetnog dejstva zagađivača na organizme, kao i faktora ekvivalentne toksičnosti; Primeri uticaja akcidentnih zagađenja na ekosisteme i ljudsko zdravlje; Prezentacije studentskih esejskih radova.

Osnovna:
Jablanović, M., Jakšić, P. i Kosanović, K. (2003) Uvod u ekotoksikologiju. Univerzitet u Prištini
Hoffman, D. J, Rattner, B. A., Burton, G. A & Cairns, J. (2003) Handbook of ecotoxicology. CRC Press LLC, Boca Roton,USA
Moriarty, F. ( 1999) Ecotoxicology – The Study of Pollutants in Ecosystems. London
Walker, C.H., Sibly, R.M., Hopkin, S.P. & Peakall D.B. (2012) Principles of Ecotoxicology. Fourth Edition, CRC Press.

Dopunska:
Dimitrijević, D. (2011) Nanotechnology: The Need for the Implementation of the Precautionary Approach beyond the EU. In: Understanding and Managing Threats to the Environment in South Eastern Europe (NATO Science for Peace and Security Series C: Environmental Security), Gorazd Meško (Editor), Dejana Dimitrijević (Editor), Charles B. Fields (Editor), pp. 205-224. Publisher: Springer; 1st Edition (March 1, 2011).
Dimitrijević D. (2009) Nanotehnologija – rizici i rešenja. Zbornik radova: I Naučno-stručna konferencija Ekološka bezbednost, rizici i zdravlje na radu, str. 61-69.