Функционална регионализација | Географски факултет

Funkcionalna regionalizacija

  • Vrsta i nivo studija: Osnovne akademske
  • Nastavnik: dr Marija R. Jeftić
  • Status predmeta: Izborni
  • Broj ESPB: 5
  • Semestar: VI
  • Broj časova: 2+2

Predmet je teoretsko-metodološkog i aplikativnog karaktera i ima za cilj da sintetizuje znanja o principima i metodama regionalizacije i  primeni ih u delimitaciji funkcionalnih regiona izdvojenih na bazi funkcionalne komplementarnosti, kompatibilnosi i simbiozi gradskih naselja i njihovog okruženja.

Ishod predmeta će biti osposobljavanje studenta – budućeg prostornog planera da na bazi relevantnih teorijskih i metodoloških osnova, u praksi i konkretnom geoprostoru, identifikuje i razreši probleme veza i odnosa između urbanih naselja i njihovog prostornog i funkcionalnog okruženja.

Teorijska nastava
1. Uvod u problematiku funkcionalne regionalizacije i njene primene u prostornom planiranju: Pojam funkcionalnog regiona i funkcionalne regionalizacije; Funkcionalna paradigma u regionalizaciji i regionalizmu; Funkcionalne regije instrumenti regionalnog razvoja i regionalnog planiranja
2. Principi i metode delimitacije funkcionalnih regiona: Principi -  sistemnost,nodalnost, komplementarnost, kompatibilnost, konkurentnost, hijerarhičnost. Metode – opšte naučne metode (analitičke, sintezne, kvantitativne, kartografske i dr.) i posebne (socioekonomske i sociogeografske)
3. Faktori funkcionalne homogenizacije grada i regionalnog okruženja i njihove prostorne implikacije – indusrijalizacija, urbanizacija, deagrarizacija, razvoj saobraćaja i javnosocijalne infrastukture
4. Prostorni procesi, veze i odnosi u funkcionalnim regionima
5. Koncepcije razvoja funkcionalnih regiona
6. Tipovi funkcionalnih regiona i njihovo umrežavanje: Morfološki regioni – aglomeracije, konurbacije, megalopolisi; Sociogeografski regioni – metropolitanski regioni; Funkcionalnourbani regioni - dnevni urbani sistemi.
7. Struktura funkcionalnih regiona (jezgro – centralno gradsko naselje, zona aglomeriranja, gravitaciona sfera, polje uticaja); 8. Funkcionalni regioni u domaćoj i inostranoj teoriji i prostornoplanerskoj  praksi (funkcionalni regioni u: SAD, Velikoj Britaniji, Francuskoj, Nemačkoj, Rusiji... Evropskoj Uniji)
9. Funkcionalni regioni instrumenti regionalnog planiranja i regionalne integracije i diferencijacije Evropske unije.
 
Praktična nastava:Vežbe, Drugi oblici nastave, Studijski istraživački rad
Na primerima domaćih i stranih iskustava razradiće se modeli izdvajanja nodalnih – funkcionalnih regija različitih teritorijalnih celina i funkcionalnih značaja, kao i različitih hijerarhijskih nivoa i taksona. Akcenat će biti na prostornim, demografskim, ekonomskim i socijalnim indikatorima za determinaciju procesa koji regionalno i funkcionalno integrišu gradska jezgra sa naseljima užeg i šireg regionalnog okruženja. U prvom delu nastave, na temelju navedenih indikatora, biće određene granice nodalnih regija tj. funkcionalno-urbanih regiona, njihove strukture i procesi koji homogenizuju i (ili) diferenciraju. Radiće se po logičnom sledu: klasične metropole i njihova prostornofunkcionalna organizacija (Veliki London, Veliki Pariz...), metropolitanski areali, dnevni urbani sistemi, funkcionalnourbani regioni, metropolitanski areali, NUTS regionalizacija. U drugom delu nastave izučavaće se modeli funkcionalnog povezivanja, komplementarnosti, konkurentnosti i umrežavanja nodalnih regiona. Stečena znanja se primenjuju u seminarskom radu o konkretnom nodalnom regionu ili sistemom regiona u Srbiji.

Tošić, D. (2013): Principi regionalizacije, Geografski fakultet, Beograd
Veljković, A., Jovanović, R., Tošić, B. (1995): Gradovi Srbije centri razvoja u mreži naselja. Geografski institut ''Jovan Cvijić'' SANU, posebna izdanja knj.44. Beograd
Vresk, M. (2002): Urbani sistemi u svijetu. Školska knjiga Zagreb
Grčić, M., Sluka, N. A. (2006): Globalni gradovi. Geografski fakultet Univerziteta u Beogradu i Geografski fakultet MGU ''M.B. Lomonosov'', Beograd
Carter, H. (1995): Urban geography. Arnold London. (Poglavlja o funkcionalno urbanim regionima)