Primenjena demografija

  • Vrsta i nivo studija: Osnovne akademske
  • Nastavnik: dr Gordana Vojković
    dr Petar Vasić
  • Status predmeta: Obavezan
  • Broj ESPB: 6
  • Semestar: III
  • Broj časova: 2+2
  • Uslov: položeni ispiti iz prethodne godine

Upoznavanje sa mestom i značajem demografskih istraživanja u prostornom planiranju i sagledavanje procesa i problema demografskog razvitka Srbije. Usvajanje osnovnih znanja o populacionim sistemima i o tehnikama i metodama demografske analize. Primena demografskih saznanja u prostornom planiranju. Sagledavanje uloge i značaja stanovništva za prostorno-funkcionalnu organizaciju i njegove sistemske povezanosti sa drugim elementima geoprostorne strukture.

Ovladavanje tehnikama i metodama demografske analize, razumevanje uzroka i posledica demografskih procesa, tumačenje uzročno-posledičnog delovanja između demografskog sistema  i geografske sredine, sposobnost izrade projekcija broja i strukture stanovništva.

Teorijska nastava
Značaj demografskih istraživanja za prostorno planiranje. Uvod u demografiju (pojam, razvoj i predmet istraživanja) i njeno mesto u prostornom planiranju.
Izvori podataka o stanovništvu. Statistika stanovništva (popisna i vitalna)
Ukupna dinamika stanovništva (značenje, pokazatelji). Komponente porasta stanovništva. Teritorijalni razmeštaj i gustina naseljenosti (determinante, pokazatelji).
Tipovi opšteg kretanja stanovništva. Uticaji prirodne i migracione komponente.
Prirodni priraštaj, natalitet i mortalitet (pojmovi, pokazatelji, značenja). Diferencijalni fertilitet i mortalitet.
Mere plodnosti stanovništva (opšte i specifične stope). Karaktersitike modela fertiliteta i determinante fertiliteta.
Mortalitet (opšta i specifične stope). Kriva mortaliteta i srednje trajanje života. Smrtnost odojčadi. Determinante i glavni uzroci smrti.
Migracije (pojam, uzroci i posledice, demografski aspekti). Izvori podataka, osnovni pokazatelji, metode analiza migracija. Tipologija migracija i selektivnost migranata.
Strukturne karakteristike stanovništva. Starosno-polna struktura stanovništva. Faktori koji utiču na formiranje starosno-polne strukture. Analitički pokazatelji. Tipovi starosne strukture. Funkcionalni kontingenti.
Socioekonomske strukture stanovništva. Stanovništvo i društveno-ekonomski razvoj. Stanovništvo prema ekonomskoj aktivnosti. Opšta stopa aktivnosti, koeficijent ekonomske zavisnosti, aktivno stanovništvo prema starosti i polu. Poljoprivredno stanovništvo, proces deagrarizacije.
Struktura stanovništva prema obrazovanju. Etnički i konfesionalni sastav stanovništva.
Projekcije stanovništva. Pitanja populacione politike – pojam i ciljevi.
Osnovni demografski procesi u Srbiji, regionalne razlike i problemi demografskog razvitka Srbije (depopulacija, nedovoljno obnavljanje stanovništva, demografsko starenje, neravnomernost prostornog razmeštaja stanovništva, urbanizacija).

Praktična nastava: Vežbe
Popisna i vitalna statistika. Organizacija popisa u Srbiji. Mogućnost komparativnih analiza i analize trendova u zavisnosti od administrativno-teritorijalnih podela. Izračunavanje stopa porasta stanovništva, stope nataliteta i fertiliteta, stope mortaliteta. Očekivano trajanje života. Mere reprodukcije. Kriva fertiliteta i mortaliteta. Vitalnostatistički metod izračunavanja migracionog salda. Starosnopolne piramide i tipovi starosnog sastava. Stope aktivnosti stanovništva i iskorišćenost radnog kontingenta. Etnički mozaik u Srbiji. Prosečna veličina domaćinstava i izvori prihoda domaćinstava. Matematičke i analitičke metode izrade projekcija. Kartiranje i grafičko predstavljanje istraženih elemenata.

Rančić M, Statistika stanovništva, 1980, Viša škola za primenjenu informatiku i statistiku.
Jojić D., Demografija, 1995, Ekonomski institut, Priština.
Gordana Vojković i saradnici: Strategija prostornog razvoja Republike Srbije – Demografski razvoj, RAPP, Geografski fakultet, Beograd, 2009.