Ревитализација сеоских насеља | Географски факултет

Revitalizacija seoskih naselja

  • Vrsta i nivo studija: Osnovne akademske
  • Nastavnik: dr Dragica Gatarić
  • Status predmeta: Izborni
  • Broj ESPB: 3
  • Semestar: V
  • Broj časova: 2+0

Sticanje klasifikovanih i sistematizovanih naučnih znanja o seoskih naseljima i teritorijama (ataru, ruralnom području i ruralnom regionu); Objašnjenje i razumevanje promena u seoskom prostoru i društvenoj stvarnosti (transformacija klasičnog sela i seljaštva, stvaranje sela sa tržišno orijentisanom proizvodnjom i sl.).

Razvoj stvaralačkih sposobnosti i aktivnog odnosa studenata prema planskim društvenim merama, intervencijama i akcijama na polju oživljavanja pojedinih segmenata seoskih naselja i teritorija i dr.

Predavanja:
1) Definicija revitalizacije seoskih naselja i teritorija. Teorijsko-metodološke osnove revitalizacije seoskih naselja i teritorija. Različiti naučni aspekti revitalizacije seoskih naselja i teritorija.
2) Revitalizacija seoskih i teritorija u različitim područjima društvene prakse (ruralna politika, prostorno i ruralno planiranje i dr.). Naučni ciljevi i društvene potrebe proučavanja ruralne sredine;
3) Proces depopulacije i raseljavanje seoskih naselja. Prostorno-demografsko pražnjenje i usitnjavanje seoskih naselja. Nasilno i stihijski (spontano) raseljena seoska naselja. Raseljena seoska naselja i teritorije u Srbiji krajem XX i početkom XXI veka. Potencijali (prirodni, stambeni, proizvodni i dr.) raseljenih seoskih naselja i teritorija;
4) Aspekti revitalizacije seoskih naselja (fizionomski, demografski i funkcionalni). Revitalizacija seoskih naselja i prostorno ponašanje naših ruralnih stanovnika;
5) Aktuelna ruralna situacija i seoska naselja kao mogući centri razvoja Srbije. Aktuelna situacija i problemi ruralnog razvoja Vojvodine. Aktuelna situacija i problemi ruralnog razvoja centralne Srbije. Aktuelna situacija i problemi ruralnog razvoja Kosova i Metohije;
6) Revitalizacija i prostorno-funkcionalna tipologija seoskih naselja.
7) Prostorni model mreže ruralni naselja: primarno selo, eko selo, etno selo, mala seoska središta, prelazni (srednji) seoski centri, razvijeni seoski centri, prigradska seoska naselja agrarnog tipa, prigradska seoska naselja urbanog tipa, prigradska seoska naselja mešovitog (agrarno-stambenog) tipa, prigradska divlja seoska naselja i privremena naselja ruralne orijentacije;
8) Revitalizacija ruralnih naselja i teritorija kao fundamentalno razvojno pitanje. Prostorno planerska koncepcija razvoja ruralnih naselja.
9) Ruralne teritorije prema stepenu diferenciranosti. Ruralna područja posebnih (specifičnih) funkcija;
10) Polazne osnove revitalizacije seoskih naselja i teritorija. Kontinuirane planske mere, intervencije i akcije. Povremene planske mere, intervencije i akcije.
11) Efekti očekivanih spontanih (neplanskih) uticaja. Hijerarhija planskih mera, intervencija i akcija: makro (nacionalne, državne), mezo (regionalne i subregionalne) i mikro (lokalne ili opštinske) planske mere, intervencije i akcije;
12) Ruralno planiranje i revitalizacija seoskih naselja i teritorija. Koncept održivog razvoja i revitalizacija seoskih naselja. Planske pretpostavke sinhronizacije ruralnog i urbanog razvoja;
13) Perspektive ruralnog razvoja i ruralno planiranje kao integralni deo prostornog planiranja.
14)–15) Ruralni plan Srbije – bazični dokument i skup smernica za homogeni (uravnoteženi) i prosperitetni društveno-ekonomski razvoj.

Vežbe: Komparativna analiza programa i planova revitalizacije pojedinih sela i grupa seoskih naselja i seoskih područja u Srbiji i u nekim državama Evropske unije. Izrada tematskih karata razmeštaja depopulacionih seoskih naselja, patuljastih sela (20 i manje stanovnika), spontano raseljenih seoskih naselja, staračkih domaćinstava (svi članovi stari 60 i više godine) sa zemljišnim posedom u svojini u seoskim naseljima Srbije, kao i odgovarajućih grafičkih priloga i dr. Elementi za izradu ruralnog plana (naučno-informativna osnova i struktura plana).

Grupa autora: Perspektivni razvitak seoskih naselja Srbije, IAUS, Beograd, 1969–1975.
Revitalizacija sela, Zbornik radova, Agronomski fakultet u Čačku Univerziteta u Kragujevcu i Moravički okrug, Čačak, 1995.
Srboljub Đ. Stamenković: Naučna polazišta proučavanja aktuelne ruralne situacije i seoskih naselja kao mogućih centara razvoja Srbije, Stanovništvo, br. 1–4, Institut društvenih nauka, Centar za demografska istraživanja, Beograd, 1999.
Ljiljana Vasilevska: Program obnove sela kao instrument planiranja ravnomernog regionalnog razvoja, Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2005.
Zakić Z., Stojanović Ž.: Ekonomika agrara, Ekonomski fakultet Univerziteta u Beogradu, 2008.