Životna sredina 2

Ekološka kriza i njene moguće posledice podupiru potrebu celovitog sagledavanja problema životne sredine, a time i porasta značaja i intenzivniju praktičnu primenu korpusa geografskih disciplina. Na osnovu relevantnih činjenica, a sa aspekta kompleksne geografije, dokazati da u savremenim uslovima problemi životne sredine pripadaju grupi centralnih fundamentalnih i primenjenih geoprostornih istraživanja. Ovo naročito u uslovima sve izraženijeg antagonizma i protivurečnosti njena dva osnovna podsistema - prirode i društva. Jedan od najznačajnijih izvedenih ciljeva je dokaz da životna sredina nije statičan sistem i da njena struktura i funkcionalnost nisu agregat slučajno datih geografskih elemenata, već složeno sistemsko okruženje realnog sveta materije. Takođe, da ovakvo sagledavanje životne sredine, podrazumeva nužno prevazilaženje koncepta geografije kao dualističke nauke, ali i koncepta geografije kao organizovanog sistema znanja koji samo integriše pojedine naučne oblasti.

Širina i dubina naznačenih multidisciplinarnih kategorija ovog predmeta podrazumeva tumačenje pojma životne sredine, društvenih i teorijskih pretpostavki nastanka i razvoja, njenog odnosa prema drugim naukama, mesta u sistemu geografskih i ekoloških disciplina i značaja u kontekstu sveukupnih geoprostornih pitanja. Osnovni problemi i postavke o životnoj sredini i teorijska pitanja o odnosu čoveka – društva i životne sredine. Pored ovoga, studenti treba da se upoznaju sa stavom međunarodnih foruma prema problemima životne sredine i globalnim karakterom ekoloških problema. Upoznavanje sa međunarodnom zaštitom životne sredine i zaštitom životne sredine u Srbiji

Predavanja:
1) Uvod: životna sredina – pojam i definicije; predmet proučavanja i zadaci; razvoj, mesto u sistemu nauka; odnos prema srodnim naukama; mesto u sistemu geografskih disciplina; 2) Razvoj shvatanja i saznanja životne sredine; 3) Teorijske postavke o odnosu čoveka – društva i životne sredine; naturalistički pristupi; sociologistički pristupi; ekonomski determinizam; tehnološki determinizam; ekološki determinizam; 4) Sistemi životne sredine: izvorni prirodni; antropogeno izmenjeni ili kulturno prirodni i antropogeno kulturni ili socio-ekonomski sistemi životne sredine; 5) Teorija i praksa održivog razvoja; 6) Problem uzroka i posledica ekološke krize i njenog rešavanja 7) Osnovni problemi i postavke o životnoj sredini: o pojmu prostora kao odrednici životne sredine; struktura prostora; geografski prostor i struktura; suština pojma životna sredina i definisanje njenih izmena; zaštita i unapređenje životne sredine; sistemni pristup i sistemnost životne sredine; pojam sistema i sistemnosti životne sredine; topološki sistemi životne sredine-ekosistemi; predeoni geosistemi – geohore; regionalni geosistemi: regije; 8) Socio-ekonomski aspekt životne sredine; višestranački sistem i ekološka politika; društvena organizacija upravljanja kvalitetom životne sredine; društveno usmeravanje kvaliteta životne sredine; kontrola i upravljanje kvalitetom životne sredine; ekonomski aspekt rešavanja problematike životne sredine; ekonomsko-ekološki sistem; pravni aspekt životne sredine; informacioni sistemi i rešavanje problema životne sredine; 9) Gnoseološke osnove nauke o životnoj sredini: proces, struktura i razvoj saznanja o životnoj sredini; proces formiranja mišljenja o odnosu čoveka i životne sredine; metod kao put do saznanja: načini upoznavanja životne sredine; 10) Metode istraživanja i evaluacije životne sredine.
Vežbe:
1) Praćenje i tumačenje aktuelnih problema životne sredine na različitim nivoima; 2) Analiza institucionalnog organizovanja zaštite i unapređenja životne sredine; 3) Upoznavanje sa bazama podataka od značaja za sagledavanje stanja i praćenja promena u životnoj sredini; 4) Modelovanje geoprostora i dominantnih oblika zagađivanja; 5) Projektovanje GIS-a pojedinih segmenata životne sredine u funkciji praćenja trendova osnovnih promena; 6) Upoznavanje sa ulogom i značajem monitoringa životne sredine; 7) Upoznavanje i tumačenje globalnih problema životne sredine.
Četiri izleta: poludnevna - Ada Huja i Topčider, i celodnevna – Avala i Obedska bara.

Lješević M. (2000): „Životna sredina-teorija i metodologija istraživanja”, Geografski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Beograd.
Lješević M. (2002): „Urbana ekologija”, Geografski fakultet, BU, Beograd.
Lješević M. (2002): „Životna sredina sela i nenastanjenih područja”, Geografski fakultet, Univerzitet u Beogradu, Beograd.
Čolić D. (1973): „Opšta teorija životne sredine”, Atelje za graf. komunikacije, Beograd.
Đukanović M. (1991): „Ekološki izazov”, Elit, Beograd.